Thương mại điện tử là gì? Lịch sử và vai trò của TMĐT ở Việt Nam

Phương Thảo - Dec 16, 2019

icon viewed 7k views

Bài viết liên quan

Trong thời buổi hiện nay, khi các thiết bị công nghệ đã quá quen thuộc với mọi người và thương mại điện tử cũng cùng với đó và phát triển. Tuy nhiên, không phải ai cũng để ý và biết trang thương mại điện tử là gì. Cùng tìm hiểu khái niệm thương mại điện tử là gì, lịch sử thương mại điện tử và những điều cần biết xung quanh thương mại điện tử qua bài viết sau đây.

Định nghĩa thương mại điện tử là gì?

Hiện nay có rất nhiều những định nghĩa về thương mại điện tử được đặt ra. Theo định nghĩa của tổ chứ WTO thì “Thương mại điện tử bao gồm việc sản xuất, phân phối, tiếp thị, bán hoặc giao hàng hóa và dịch vụ bằng phương tiện điện tử”. Còn tại Việt Nam cũng đã có nghị định của Chính Phủ về thương mại điện tử. Trong đó có định nghĩa về thương mại điện tử là:

“Hoạt động thương mại điện tử là việc tiến hành một phần hoặc toàn bộ quy trình của hoạt động thương mại bằng phương tiện điện tử có kết nối với mạng Internet, mạng viễn thông di động hoặc các mạng mở khác”

Hiểu theo một nghĩa rộng thì bất cứ một hoạt động thương mại nào được triển khai trên các phương tiện điện tử thì đều được gọi là thương mại điện tử. Tuy nhiên, đối với nhiều người dùng hiện nay thì thương mại điện tử được hiểu theo nghĩa hẹp hơn, đơn giản hơn tức là mua bán trao đổi hàng hóa và dịch vụ thông qua các phương tiện điện tử và internet.

Thương mại điện tử được thực hiện đối với các hoạt động truyền thống (chăm sóc sức khỏe, giáo dục,…), thương mại dịch vụ (dịch vụ pháp lý, dịch vụ tài chính,….) và đặc biệt thương mại hàng hóa (hàng gia dụng, quần áo,….). Tóm lại, thương mại điện tử đang dần trở thành một cuộc cách mạng có thể thay đổi hoàn toàn cách thức mua sắm của con người trong tương lai.

Định nghĩa thương mại điện tử là gì?

Khái niệm thương mại điện tử là gì (Nguồn: Cowell Asia)

Lịch sử của thương mại điện tử

Lịch sử thương mại điện tử được bắt đầu từ khoảng 40 năm trước ở dạng sớm và thô sơ nhất. Cụ thể, dưới đây là tổng quan dòng thời gian về thương mại điện tử:

Năm 1969, CompuServe được thành lập

Công nghệ CompuServe được thành lập bởi tiến sĩ John R.Goltz, Jeffrey Wilkins và các sinh viên kỹ sư điện vào năm 1969, và ban đầu được xây dựng bằng cách sử dụng kết nối quay số (dial up).

Sau đó, vào những năm 1980, ComuServe đã giới thiệu một số hình thức kết nối email và internet sớm nhất tới công chúng và tiếp tục thống trị thị trường thương mại điện tử vào giữa những năm 1990.

Năm 1979 – Michael Aldrich phát minh ra mua sắm điện tử

Michael Aldrich – một nhà phát minh người Anh đã giới thiệu mua sắm điện tử vào năm 1979, hoạt động bằng cách kết nối TV (sau khi nâng cấp) với máy tính xử lý giao dịch qua đường dây điện thoại. Điều này giúp các hệ thống thông tin đóng có thể được mở và chia sẻ bởi bên ngoài để truyền dữ liệu an toàn. Công nghệ này chính là công nghệ nền tảng để xây dựng thương mại điện tử hiện đại.

Năm 1982 – Sàn giao dịch máy tính Boston ra mắt

Khi Boston Computer Exchange ra mắt vào năm 1982, đây là công ty thương mại điện tử đầu tiên trên thế giới. Chức năng chính của nó là phục vụ như một thị trường trực tuyến cho những người quan tâm đến việc bán máy tính đã qua sử dụng của họ.

Năm 1992 – Book Stacks Unlimited ra mắt thị trường sách trực tuyến đầu tiên

Charles M.Stack đã giới thiệu Book Stacks Unlimited là một cửa hàng sách trực tuyến được ra mắt vào năm 1992 – 3 năm trước khi Jeff Bezos giới thiệu Amazon. Ban đầu công ty đã sử dụng định dạng bảng thông báo quay số (dial up), nhưng vào năm 1994, trang web đã chuyển sang internet và hoạt động từ tên miền Books.com.

Năm 1994 – Netscape Navigator ra mắt dưới dạng trình duyệt web

Marc Andreessen và Jim Clark đồng sáng tạo Netscape Navigator như một công cụ duyệt web và chính thức công bố vào tháng 10 năm 1994. Trong những năm 1990, Netscape Navigator trở thành trình duyệt web được sử dụng chủ yếu trên nền tảng Windows trước sự nổi lên của những người khổng lồ hiện đại như Google.

Năm 1995 – Amazon và Ebay ra mắt

Jeff Bezos đã giới thiệu Amazon vào năm 1995 chủ yếu như một nền tảng thương mại điện tử cho sách.

Cùng năm đó, Pierre Omidyar đã giới thiệu AuctionWeb mà sau này trở thành eBay.

Kể từ đó, cả hai đã trở thành nền tảng bán hàng thương mại điện tử khổng lồ cho phép người tiêu dùng bán trực tuyến cho khách hàng trên toàn cầu.

Năm 1998 – PayPal ra mắt như một hệ thống thanh toán thương mại điện tử

PayPal được sáng lập bởi Max Levhin, Peter Thiel, Like Nosek và Ken Howery, xuất hiện vào cuối năm 1998 như một công cụ chuyển tiền.

Năm 1999 – Alibaba ra mắt

Alibaba ra mắt vào năm 1999 như một thị trường trực tuyến với hơn 25 triệu đô la tài trợ.

Đến năm 2001 thì công ty đã có lãi. Sau đó, nó tiếp tục biến thành một nền tảng B2B, C2C, B2C và vẫn được sử dụng rộng rãi cho đến ngày hôm nay.

Lịch sử thương mại điện tử

Thương mại điện tử là gì – Lịch sử thương mại điện tử (Ảnh: Internet)

Đặc điểm của thương mại điện tử

Đáp ứng nhu cầu mọi lúc mọi nơi

Ngay tại thời điểm này, con người đã có thể mua hàng mọi lúc, mọi nơi. Chỉ cần một chiếc điện thoại kết nối internet, bạn có thể mua bất cứ thứ gì bạn mong muốn với vài cú click chuột.

Đáp ứng tức thời

Khách hàng khi đặt hàng qua các trang thương mại điện tử có thể nhận hàng ngay trong ngày. Một điểm yếu của thương mại điện tử từ trước đến nay là việc khi khách hàng đặt hàng xong sẽ phải chờ vài ngày mới có thể nhận được hàng. Còn đối với hình thức mua hàng truyền thống tại các cửa hàng vật lý thì khi đi mua hàng thì có thể ngay lập tức mang hàng về cùng. Tuy nhiên, trong tương lai, các công ty thương mại điện tử hoàn toàn có thể giải được bài toán này thông qua các chi nhánh tại địa phương. Sau khi nhận được đơn đặt hàng, các trang thương mại điện tử sẽ gửi yêu cầu của khách hàng tới cửa hàng gần nhà hoặc cơ quan của họ nhất. Phương pháp này ngay lập tức giải quyết được hai vấn đề của khách hàng: thời gian đợi hàng lâu và giá vận chuyển hàng cao.

Tính cá nhân hóa

Trong tương lai, tất cả các trang thương mại điện tử có thể phân biệt được khách hàng của họ thông qua những thói quen của chính khách hàng. Những trang web thương mại điện tử nhận được nhiều lượt người dùng nhất sẽ là những trang web có thể cung cấp cho khách hàng tính cá nhân hóa cao và nâng cao tính tương tác. Ví dụ, các trang sẽ sử dụng dữ liệu về thói quen click của khách hàng để từ đó tạo ra những danh mục động trên đường nhấp chuột của họ.

>> Đọc thêm:  Click Through Rate – CTR là gì

Giá cả linh hoạt

Mua hàng trên các trang thương mại điện tử, bạn có thể dễ dàng so sánh giá có cùng 1 sản phẩm. Ngoài ra, bạn còn có thể tránh mua hớ, mua lỗi khi có thể tham khảo giá từ những bình luận hoặc những lượt đánh giá ở dưới mỗi sản phẩm.

Vai trò của thương mại điện tử

Thương mại điện tử có vai trò vô cùng lớn, tác động đến nhiều mặt của đời sống xã hội hiện nay. Dưới đây sẽ là một số tác động của thương mại điệu tử.

Các nhà bán lẻ lớn buộc phải bán hàng trực tuyến

Đối với rất nhiều nhà bán lẻ thì sự phát triển của thương mại điện tử đã đưa thương hiệu của họ gần hơn với người tiêu dùng, qua đó tác động tích cực đến lợi nhuận của họ. Tuy nhiên, thương mại điện tử đang làm gia tăng sự cạnh tranh khốc liệt cho các nhà bán lẻ ở tầng lớp cao hơn. Khi Amazon trở thành nguồn cung sản phẩm cho người tiêu dùng thì một số chuỗi siêu thị đã ghi nhận doanh thu giảm.

Thương mại điện tử có thể giúp các doanh nghiệp nhỏ bán hàng trực tiếp cho khách hàng của mình

Thương mại điện tử đã giúp cho các doanh nghiệp nhỏ có thể dễ dàng hơn trong việc tiếp cận khách hàng của họ. Ngoài ra, nó cũng giúp cho doanh nghiệp đáp ứng được nhu cầu của những khách hàng thích mua sắm trực tuyến hoặc mua sắm trên di dộng.

Việc làm mới được tạo ra nhưng việc làm bán lẻ truyền thống bị giảm

Các công việc liên quan đến thương mại điện tử đã tăng gần gấp đôi trong vòng 5 năm, vượt xa các loại hình bán lẻ khác. Tuy nhiên mặt trái của vấn đề này chính là công việc bán lẻ truyền thống sẽ bị giảm bớt, dẫn đến sẽ có nhiều người bị thất nghiệp.

Vai trò của thương mại điện tử

Vai trò thương mại điện tử là gì (Nguồn: Cowell Asia)

Các mô hình thương mại điện tử hiện nay

Có bốn mô hình thương mại điện tử phổ biến nhất trên hiện nay, đó là: B2C (doanh nghiệp tới người tiêu dùng), B2B (doanh nghiệp với doanh nghiệp), C2C (người tiêu dùng với người tiêu dùng), C2B (người tiêu dùng đến doanh nghiệp).

B2C: Doanh nghiệp tới người tiêu dùng

Thương mại điện tử B2C bao gồm các giao dịch được thực hiện giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng. Đây là một trong những mô hình bán hàng được sử dụng rộng rãi nhất trong bối cảnh thương mại điện tử. Ví dụ, khi bạn mua giày từ một nhà bán lẻ giày trực tuyến, đó là một giao dịch giữa doanh nghiệp với người tiêu dùng.

B2B: Doanh nghiệp với doanh nghiệp

Thương mại điện tử B2B liên quan đến doanh số được thực hiện giữa các doanh nghiệp, chẳng hạn như giữa nhà sản xuất với nhà buôn hoặc nhà bán lẻ. Thông thường, bán hàng từ doanh nghiệp đến doanh nghiệp thường sẽ tập trung vào nguyên liệu thô hoặc sản phẩm được đóng gói hoặc kết hợp trước khi bán cho khách hàng.

C2C: Người tiêu dùng với người tiêu dùng

Một trong những hình thức thương mại điện tử sớm nhất là mô hình kinh doanh thương mại điện tử C2C. Điều này bao gồm các mối quan hệ giữa khách hàng với khách hàng, ví dụ như trên eBay hoặc Amazon.

C2B: Người tiêu dùng đến doanh nghiệp

C2B đảo ngược mô hình thương mại điện tử truyền thống (và là những gì chúng ta thường thấy trong các dự án gây quỹ cộng đồng). C2B có nghĩa là người tiêu dùng cá nhân làm sản phẩm hoặc dịch vụ, doanh nghiệp sẽ là người mua nó. Một ví dụ về điều này sẽ là một mô hình kinh doanh như iStockPhoto, trong đó ảnh stock có sẵn trực tuyến để mua trực tiếp từ các nhiếp ảnh gia khác nhau.

Lợi ích của thương mại điện tử

Thương mại điện tử có nhiều lợi ích khác nhau – từ mua hàng nhanh hơn đến khả năng tiếp cận đối tượng mọi lúc mọi nơi. Chúng ta hãy cùng xem chi tiết một số lợi ích mà thương mại điện tử mang lại.

Khách hàng được mua sắm nhanh hơn

Thương mại điện tử có thể giúp cho bạn mua sắm bất cứ ở nơi đâu và mua sắm bất cứ khi nào có thể. Điều đó đồng nghĩa với việc người mua hàng có thể mua những sản phẩm họ muốn nhanh chóng và tiện lợi hơn, không bị hạn chế bởi giờ đóng mở cửa của các cửa hàng truyền thống.

Các công ty có thể dễ dàng tiếp cận khách hàng mới

Thương mại điện tử có thể giúp các doanh nghiệp có thể tiếp cận những khách hàng mới trên toàn cầu. Với lợi ích của các quảng cáo trên mạng xã hội, các thương hiệu có khả năng kết nối với các khách hàng tiềm năng.

Chi phí hoạt động thấp hơn

Không cần mất tiền thuê mặt bằng, tiền thuê nhân viên, các nhà bán lẻ thương mại điện tử có thể ra mắt các cửa hàng với chi phí vận hành tối thiểu.

Nâng cao trải nghiệm khách hàng

Với sự trợ giúp của tự động hóa và hồ sơ khách hàng phong phú, bạn có thể cung cấp trải nghiệm trực tuyến được cá nhân hóa cao cho khách hàng thương mại điện tử của bạn.

Việc trưng bày các sản phẩm có liên quan dựa trên hành vi mua hàng trong quá khứ, chẳng hạn, có thể khiến người mua hàng cảm thấy bạn thực sự hiểu anh ấy / cô ấy.

Thực trạng thương mại điện tử ở Việt Nam

Thực trạng thương mại điện tử ở Việt Nam

Thực trạng và các loại hình thương mại điện tử là gì (Nguồn: LYFE Marketing)

Những năm gần đây, thương mại điện tử chính là dấu ấn của nền kinh tế số (kinh tế dựa trên các công nghệ kỹ thuật số) trong đời sống của người dân Việt Nam. Theo một nghiên cứu của trung tâm kinh doanh toàn cầu Đại học Tufts (Mỹ) thì Việt Nam xếp hạng thứ 48 trên 60 quốc gia có tốc độ chuyển đổi kinh tế số hóa nhanh trên thế giới, xếp hạnh thứ 22 về tốc độ phát triển số hóa. Việc Việt Nam đang trong nền kinh tế số hóa là cơ hội để lĩnh vực thương mại điện tử có thể phát triển, tiến xa hơn.

Thị trường thương mại điện tử Việt Nam được dự đoán là sẽ bùng nổ khi mà tại Việt Nam hiện nay có đến 53% dân số sử dụng internet và 50 triệu thuê bao smartphone. Điều đó cũng được chứng minh qua kết quả khảo sát của hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) đưa ra trong Báo cáo chỉ số thương mại điện tử Việt Nam 2018, tốc độ tăng trường của năm 2017 so với năm 2016 tăng 25%. Báo cáo này cũng cho thấy đối với lĩnh vực bán lẻ trực tuyến, thông tin từ hàng nghìn website thương mại điện tử cho thấy tỷ lệ tăng trường doanh thu năm 2017 tăng 35%.

Với lĩnh vực thanh toán, theo thông tin từ NAPAS (Công ty Cổ phần Thanh toán quốc gia Việt Nam), năm 2017 so với năm 2016 thì số lượng giao dịch trực tuyến thẻ nội địa tăng khoảng 50%, giá trị giao dịch tăng tới 75%. Dự đoán tới năm 2020, quy mô thị trường thương mại điện tử Việt Nam được dự đoán có thể đạt 10 tỷ USD.

Thống kê của tập đoàn iPrice lấy từ 1000 doanh nghiệp thương mại điện tử khác nhau thì Việt Nam đang nắm bắt được hầu hết các xu hướng của khu vực. Cũng theo thống kê của iPrice, tổng lượng truy cập mua sắm trực tuyến thông qua thiết bị di động của Việt Nam đạt mức tăng trưởng ấn tượng, 26% trong năm 2017.

Năm 2017, về tỷ lệ chuyển đổi (số phần trăm của số lượt truy cập website có thể dẫn đến mua sắm thành công) Việt Nam đang dẫn đầu Đông Nam Á. Các doanh nghiệp thương mại điện tử tại Việt Nam có tỷ lệ chuyển đổi cao nhất trong khu vực, lên đến 65%.

Vào năm 2018, kết quả khảo sát của hội doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao cho thấy, số người tiêu dùng chọn mua online đã tăng gấp ba lần so với năm 2017 (2,7% so với 0,9%).

Một điểm bất ngờ đó chính là sự đầu tư mạnh mẽ của những nhà đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực thương mại điện tử tại Việt Nam. Có thể nhắc đến một số sự kiện nổi bật như là: Alipay của Alibaba ký thỏa thuận chiến lược với Napas, Tencent đầu tư 500 triệu USD vào Shopee,…

Đến năm 2020, Việt Nam dự kiến sẽ có khoảng 30% dân số tham gia mua sắm online, đạt 350 USD/người. Thương mại điện tử định vị và thương mại điện tử trên nền tảng di động tiếp tục sẽ là xu thế chủ đạo của thế giới. Giá cả, trải nghiệm, chất lượng sản phẩm,… sẽ là yếu tố quan trọng thu hút người dùng mua hàng trên các trang thương mại điện tử.

Top những trang web thương mại điện tử lớn và phổ biến nhất

Hiện nay trên thế giới có rất nhiều những trang thương mại điện tử lớn đang hoạt động.

Amazon

Amazon là trang điện tử hàng đầu thế giới hiện nay, có trụ sở tại Mỹ và hiện có mặt tại rất nhiều các quốc gia như Đức, Anh, Tây Ban Nha,… Bắt đầu từ một trang web bán sách, đến giờ Amazon đã có một danh sách mặt hàng rất phong phú, đa dạng.

Amazon

Thương mại điện tử là gì? Amazon là một trong những website thương mại điện tử lớn nhất hiện nay (Nguồn: Business Wire)

Ebay

Ebay được nhiều người xem như là một chợ online khổng lồ. Nó có rất nhiều mặt hàng, sản phẩm với xuất xứ từ khắp nơi trên thế giới. Điều đặc biệt của Ebay so với các đối thủ là việc những người mua có thể mua sản phẩm dưới hình thức đấu giá. Ví dụ một star phẩm hot, bạn có thể đấu giá để mua và người có được sẽ là người trả giá cao nhất.

ebay

Alibaba

Alibaba được sáng lập bởi Jack Ma vào năm 1999 và đến nay đã trở thành trang thương mại điện tử hàng đầu trên thế giới. Đây là trang thương mại điện tử điển hình hoạt động với mô hình B2B, giúp kết nối các doanh nghiệp với nhau nhiều hơn là kết nối khách hàng với doanh nghiệp.

Ngoài ra, tại Việt Nam hiện nay cũng có một số trang thương mại điện tử phổ biến khác như Tiki, Sendo, Shopee,…

alibaba

Lương của ngành thương mại điện tử

Ngành thương mại điện tử đang là ngành hot đối với rất nhiều bạn trẻ. Theo báo cáo của Iprice từ quý 4 năm 2016 đến quý 3 năm 2018, quy mô nhân sự của các công ty thương mại điện tử lớn trong khu vực Đông Nam Á (Lazada, Shopee, Zalora, Tokopedia, Bukalapak) tăng với tỷ lệ 15% mỗi năm, vượt xa các ngành kinh tế truyền thống. Tuy quy mô phát triển là thế nhưng hiện nay tình trạng đang là “cung chưa đủ cầu”, nhân sự đáp ứng đủ yêu cầu tương đối khó kiếm. Chính vì khát nhân sự cũng như quy mô của ngành thương mại điện tử đang ngày càng phát triển như hiện nay thì có thể nói mức lương cho nhân viên ngành này là vô cùng hấp dẫn.

Ngành thương mại điện tử học gì

Vì muốn đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực của các ngành thương mại điện tử thì hiện nay sinh viên học ngành thương mại điện tử tại các trường đại học sẽ được học đầy đủ kiến thức liên quan. Các kiến thức về nghiệp vụ kinh doanh quốc tế, các mô hình kinh doanh điện tử, kỹ năng lập kế hoạch và phát triển chiến lược thương mại điện tử, giao dịch và thanh toán điện tử, và đặc biệt hơn sẽ được học nghiệp vụ thương mại điện tử và ứng dụng công nghệ thông tin để có thể phục vụ công việc tốt hơn. Ngoài ra thì sinh viên trong ngành này còn được học về điều khoản luật kinh tế, ngân hàng, ngoại ngữ và quản trị kinh doanh để từ đó có kiến thức vững chắc trong việc quản lý doanh nghiệp.

Khó khăn và thách thức của thương mại điện tử

Dù cho thương mại điện tử có rất nhiều ưu điểm nhưng sẽ luôn tồn tại những khó khăn, thách thức. Vậy khó khăn của thương mại điện tử là gì?

  • Chưa có nhiều sự tin tưởng: DÙ các nền tảng thanh toán hiện nay đã phát triển và vô cùng an toàn nhưng vẫn chưa hoàn toàn được người tiêu dùng tin tưởng. CHính vì vậy nên nhiều giao dịch trên thương mại điện tử không được trọn vẹn.
  • Sản phẩm không được nhìn tận mắt, sờ tận tay: Đa phần người mua hàng đều thích xem, chạm hoặc trải nghiệm sản phẩm họ muốn mua. Nhưng trên thương mại điện tử họ chỉ được nhìn ảnh và đọc mô tả sản phẩm.
  • Yêu cầu kết nối Internet: Tất nhiên để mua hàng trên thương mại điện tử thì người dùng phải có kết nối Internet, tuy nhiên hiện nay nhiều vùng còn hạn chế Internet.
  • Nhiều đối thủ cạnh tranh: Khoản đầu tư để bắt đầu kinh doanh thương mại điện tử rất nhỏ, chính vì vậy bạn phải đối mặt với nhiều đối thủ cạnh tranh cùng ngành.

Kết Luận

Hy vọng qua những thông tin, các bạn đã phần nào hiểu được thương mại điện tử là gì và vai trò của thương mại điện tử ở Việt Nam cũng như thông tin cần biết về thương mại điện tử. Có thể thấy, thương mại điện tử là xu hướng tương lai, hãy nắm bắt để có được lợi thế kinh doanh.

Nam Trương – MarketingAI

(Tổng hợp)

 

LIÊN HỆ

Bài trước đó

Việt Nam thoát ra khỏi "vùng trắng" của trí tuệ nhân tạo trên thế giới với sản phẩm VinAI

Bài tiếp theo

Điểm mặt những doanh nghiệp Việt Nam nổi bật nhất năm 2019

nội dung tương tự